ΔΙΕΠΑΦΕΣ

Σύνδεσμος Μαθήματος

Επαναπροσδιορίζοντας το παραλιακό μέτωπο της Πάτρας

Ολοκληρώνοντας την ανάγνωση και ανάπλαση του αστικού χώρου της Πάτρας μέσω χαρακτηριστικών ‘Διατομών’ κατά τη διάρκεια του ΑΠΣ1, ο ΑΠΣ2 επιδιώκει την ανάπλαση του παραθαλάσσιου μετώπου της Πάτρας μέσω σχεδιαστικών παρεμβάσεις σε επιλεγμένες ‘Διεπαφές’ της πόλης με το υδάτινο στοιχείο. Οι Διεπαφές δεν αφορούν μόνο στο όριο της στεριάς με τη θάλασσα αλλά περιλαμβάνουν όλο το πλάτος της ενδιάμεσης ζώνης που παρεμβάλλεται μεταξύ του αστικού ιστού της Πάτρας και της ακτογραμμής. Η ζώνη αυτή είναι ένας αστικός, φυσικός ή τεχνητά “φυσικός” χώρος οικολογικά επιβαρυμένος από τις χρήσεις γης που καθιέρωσαν την Πάτρα ως διαμετακομιστικό θαλάσσιο κέντρο.

Αντικείμενο του ΑΠΣ2 είναι ο επαναπροσδιορισμός του παραθαλάσσιου μετώπου της Πάτρας. Επιδιώκει την ίασή του βάσει των αρχών της οικολογικής πολεοδομίας (ecological urbanism) και την ενεργοποίησή του με δραστηριότητες όπως αυτές της αναψυχής, πολιτισμού, αθλητισμού, περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Η μορφή και η λειτουργία του νέου ανθρωπογενούς ‘φυσικού’ τοπίου που θα επιδιώξουν οι σχεδιαστικές παρεμβάσεις του ΑΠΣ2 δεν θα πρέπει να προσεγγίζει
νοσταλγικά την ιστορία της πόλης, αλλά θα εντάσσει δημιουργικά τις σύγχρονες αστικές δραστηριότητες και θα προσαρμόζεται στις μελλοντικές ανάγκες επανασυνδέοντας την φύση με την πόλη.

Κύριοι στόχοι του Αστικού και Πολεοδομικού Σχεδιασμού 2 για τον επαναπροσδιορισμό του παράκτιο μέτωπο της Πάτρας είναι

  • η κλιματική ανταπόκριση (climate change resilience)
  • η βελτίωση της ποιότητας ζωής
  • η αισθητική αναβάθμιση τόσο του δομημένου όσο και του φυσικού, ανθρωπογενούς ή μη, περιβάλλοντος

Ειδικότεροι στόχοι των σχεδιαστικών παρεμβάσεων θα είναι

  • Αλληλοδιεισδύσεις πόλης-παραλίας-θάλασσας ώστε να επανασυνδεθεί ο αστικός ιστός και η καθημερινή ζωή στην πόλη με το υδάτινο στοιχείο και τις δραστηριότητες σε αυτό.
  • Δημόσιος χώρος για όλους που θα ελκύει περισσότερο κόσμο για περισσότερη ώρα σε ευέλικτους, προσβάσιμους και ασφαλείς δημόσιους, ανοικτούς και κλειστούς, χώρους.
  • Ποικίλες χρήσεις για διαφορετικούς χρήστες.
  • Εμβολιασμός του αστικού τοπίου με φυσικό.
  • Δημιουργία σκληρών και μαλακών τοπίων/επιφανειών (hard/soft landscapes)
  • Συνύπαρξη διαφορετικών κοινωνικών και ηλικιακών ομάδων μέσω της ενίσχυση του πολιτισμού και της αναψυχής
  • Ενεργοποίηση αδρανών και υποβαθμισμένων χώρων
  • Οικειοποίηση του δημόσιου χώρου από τους χρήστες
  • Εισαγωγή νέων βιώσιμων και υγιεινών συνήθειών στην καθημερινή ζωή των κατοίκων
  • Ενσωμάτωση νέων υποδομών
  • Συνάντηση ανθρώπων στον υλικό και ψηφιακό χώρο.
  • Συνύπαρξη όλων των κλιμάκων της πόλης στο παράκτιο όριο.
  • Ανάκτηση της ιστορικής ταυτότητας και η ανάδειξη της νέας

Η μετατόπιση και ο μετασχηματισμός της ακτογραμμής τον τελευταίο αιώνα με σκοπό την επέκταση του χερσαίου, αστικού εδάφους και την εξυπηρέτηση των λιμενικών δραστηριοτήτων, έχει εξοβελίσει τις εγγενείς ιδιότητες του φυσικού τοπίου που προϋπήρχε στο παραθαλάσσιο μέτωπο. Η ιστορική εξέλιξη του παραλιακού μετώπου της Πάτρας ακολουθεί τα στάδια εξέλιξης των παράκτιων αστικών περιοχών που καταγράφει η διεθνής βιβλιογραφία. Παρόλο που τα παραθαλάσσια αστικά μέτωπα ποικίλλουν λόγω διαφόρων αλληλένδετων παραγόντων όπως η ιστορία και το μέγεθος της πόλης, η τοποθεσία της, το κλίμα και η τοπογραφία της, οι σχετικές με το υδάτινο στοιχείο χρήσεις γης και ανθρώπινες δραστηριότητες και οι πολιτικές διαχείρισης της πόλης, η εξέλιξή τους ακολουθεί τα παρακάτω τέσσερα στάδια:

Α. Η εμφάνιση των παραθαλάσσιων πόλεων

Οικισμοί δημιουργούνται σε επαφή με ένα ασφαλές φυσικό λιμάνι κατάλληλο για μεταφορές εμπορευμάτων και ταξιδιωτών. Το παραθαλάσσιο μέτωπο διαθέτει λίγους δρόμους που συγκλίνουν στην προκυμαία, και, πιθανώς σε ένα προβλήτα. Ένα οδικό δίκτυο σταδιακά αναπτύσσεται οργανικά ή βάση πολεοδομικού σχεδίου το οποίο εξυπηρετεί την αναπτυσσόμενη πόλη. Σε αυτήν την περίοδο, συνήθως δημιουργείται ένας μεγαλύτερος, ξύλινος προβλήτας για πλοία και ένας παραλιακός δρόμος. Η ανάπτυξη είναι ταχεία, ωστόσο, η πόλη εξακολουθεί να βρίσκεται σε άμεση σχέση με τη θάλασσα.

Β. Η ανάπτυξη των παραθαλάσσιων μετώπων

Η πόλη μετατρέπεται σε μεγάλο αστικό κέντρο εξαιτίας των θαλάσσιων
μεταφορών και του εμπορίου. Ο παραλιακός δρόμος διευρύνεται σε βασικό οδικό άξονα με υπηρεσίες και κτήρια γραφείων για εμπορικές δραστηριότητες. Παράλληλα εισάγεται και εδραιώνεται ο σιδηρόδρομος ως μέσο μεταφοράς. Κατασκευάζονται αποθήκες κατά μήκος της προκυμαίας και βιομηχανίες κατά μήκος του παράκτιου ορίου εμποδίζοντας την πρόσβαση του αστικού ιστού προς την θάλασσα. Οι ξύλινες αποβάθρες αντικαθίστανται από μεγάλους τσιμεντένιους προβλήτες και δημιουργείται μια νέα, τεχνητή ακτογραμμή η οποία επεκτείνει τον
εκμεταλλεύσιμο χώρο για τις εμπορικές δραστηριότητες και διαπλατύνει την παραθαλάσσια ζώνη προς την θάλασσα. Συνέπεια αυτού της χωρικού μετασχηματισμού και της λειτουργικής εντατικοποίησης είναι ο ιστός της πόλης να αποκοπεί ολοένα και περισσότερο από την θάλασσα.

Γ. Παρακμή των παραθαλάσσιων μετώπων

Οι παλιές λιμενικές περιοχές είναι ανεπαρκείς και χωρικά περιορισμένες για τα σύγχρονα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων και τις εγκαταστάσεις τους, και το λιμάνι αβαθές και μικρό για
την προσέγγιση και τους ελιγμούς των πλοίων. Οι λιμενικές δραστηριότητες μεταφέρονται σε νέες περιοχές σε απόσταση από τον αρχικό λιμένα και τις κεντρικές περιοχές της πόλης και η ευρύτερη περιοχή των παλαιότερων λιμενικών ζωνών εγκαταλείπεται ως κέντρο μεταφορών και βιομηχανίας δημιουργώντας τεράστια αστικά κενά στο παράκτιο χώρο. Η κατασκευή αυτοκινητόδρομων συμβάλλει περαιτέρω στην εγκατάλειψη της λιμενικής ζώνης και της
σιδηροδρομικής τους σύνδεσης. Το αυξανόμενο ενδιαφέρον για τις περιβαλλοντική υποβάθμιση εισάγει αυστηρότερους ελέγχους ρύπανσης της θάλασσας με συνέπεια ο επιχειρηματικός και κατασκευαστικός τομέας που σχετίζεται με τις λιμενικές δραστηριότητες αν αποχωρήσει ή να συρρικνωθεί και πολλές πύλες του λιμανιού να καταργηθούν. Οι σιδηροδρομικές εγκαταστάσεις παραμελούνται ή εγκαταλείπονται και η παράκτια ζώνη μετατρέπεται σε μία απρόσιτη, ανενεργή και επικίνδυνη περιοχή εντελώς αποξενωμένη από την καθημερινή ζωή και τις οικονομικές δραστηριότητες της πόλης.


Δ. Ο επαναπροσδιορισμός των παραθαλάσσιων μετώπων

Στις παραθαλάσσιες ζώνες των εγκαταλελειμμένων παλαιών λιμένων και παράκτιων μετώπων εμφανίζονται προβλήματα όπως (α) ρύπανση από τις λιμενικές και βιομηχανικές
δραστηριότητες, (β) κενά βιομηχανικά κτήρια και αποθήκες, (γ) αποκοπή του αστικού ιστού από τη θάλασσα εξαιτίας της σιδηροδρομικής γραμμής και του παραλιακού αυτοκινητοδρόμου. Η λειτουργική, αισθητική και περιβαλλοντική παρακμή καθιστά επιτακτική την ανάγκη για ανάπλαση. Η σύνδεση της πόλης με την θάλασσα αποκαθίσταται χωρικά, και το παραθαλάσσιο μέτωπο μετατρέπεται σε μία ζώνη αναψυχής, πολιτισμού, εμπορίου και κατοικίας υψηλών,
συνήθως, εισοδημάτων. Παράλληλα, ένα νέο λιμάνι δημιουργείται με σύγχρονες τεχνολογικές και κατασκευαστικές προδιαγραφές σε μεγαλύτερη απόσταση από το κέντρο της πόλης όπου η δόμηση είναι αραιότερη και η αξία γης χαμηλότερη.